İdare ve Gözlem Kurulu Kararına İtiraz: Açık Cezaevine Geçiş Talebi Reddedilirse Ne Yapılır?

Açık ceza infaz kurumuna ayrılma şartlarını taşıdığını düşünen bazı hükümlüler, idare ve gözlem kurulu tarafından verilen olumsuz karar nedeniyle kapalı ceza infaz kurumunda kalmaya devam edebilir.

Bu durumda hükümlünün aklına gelen en önemli soru şudur: Açık cezaevine ayrılma talebinin reddine karşı itiraz edilebilir mi?

Evet. İdare ve gözlem kurulunun açık ceza infaz kurumuna ayrılma talebini reddeden kararına karşı, mevzuatta belirtilen usul ve süreler içinde infaz hâkimliğine şikâyet başvurusunda bulunulabilir.

Ancak başvurunun başarılı olabilmesi için yalnızca hükümlünün açık cezaevine geçmek istemesi yeterli değildir. Ret kararının hukuka aykırı yönlerinin somut şekilde ortaya konulması gerekir.

Bu yazıda açık cezaevine ayrılma talebinin hangi nedenlerle reddedilebileceği, kurul kararına karşı nereye ve ne kadar sürede başvurulacağı ve şikâyet dilekçesinde hangi hususların açıklanması gerektiği ele alınmaktadır.

Açık cezaevine ayrılma kararını kim verir?

Kapalı ceza infaz kurumunda bulunan hükümlülerin açık ceza infaz kurumuna ayrılmaları, ilgili mevzuatta yer alan koşulların sağlanmasına bağlıdır.

5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 14. maddesinin üçüncü fıkrasına göre, hükümlülerin kapalı ceza infaz kurumundan açık ceza infaz kurumuna ayrılmalarına, 89. madde uyarınca yapılan değerlendirme sonucunda karar verilir. Bu değerlendirmeyi idare ve gözlem kurulu yapar.

Kanun, hükümlüleri infazın tüm aşamalarında en geç altı ayda bir değerlendirmeye tabi tutar. Dolayısıyla açık cezaevine ayrılma değerlendirmesi yalnızca ceza süresi hesabından ibaret değildir. Hükümlünün yasal süre koşullarını taşımasının yanında iyi hâl değerlendirmesinin de olumlu olması gerekir.

İyi hâl değerlendirmesinde nelere bakılır?

5275 sayılı Kanun'un 89. maddesine göre idare ve gözlem kurulu, hükümlünün şu hususlarda durumunu değerlendirir:

• Ceza infaz kurumlarının düzen ve güvenliği için konulmuş kurallara uyup uymadığı,
• Haklarını iyi niyetle kullanıp kullanmadığı,
• Yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirip getirmediği,
• Uygulanan iyileştirme programlarına göre toplumla bütünleşmeye hazır olup olmadığı,
• Tekrar suç işleme ve mağdura veya başkalarına zarar verme riskinin düşük olup olmadığı.

Bu değerlendirmede ayrıca hükümlünün katıldığı iyileştirme, eğitim-öğretim, spor, sosyal ve kültürel programlar, aldığı sertifikalar, kitap okuma alışkanlığı, diğer hükümlüler, kurum görevlileri ve dışarıyla ilişkileri, işlediği suçtan duyduğu pişmanlık, kurum ve çalışma kurallarına uyumu ile aldığı disiplin cezaları dikkate alınır.

Bazı suçlarda süreç farklı işler

Toplam on yıl ve daha fazla hapis cezasına mahkûm olanlar ile 5275 sayılı Kanun'un 14/4. maddesinde sayılan belirli suçlardan (terör suçları, örgüt kurmak, yönetmek veya örgüte üye olmak, örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar, kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar ile uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti) mahkûm olanlar hakkında açık ceza infaz kurumuna ayrılma yönünde verilen idare ve gözlem kurulu kararları, infaz hâkiminin onayından sonra uygulanır.

Bu hükümlüler hakkındaki iyi hâl değerlendirmeleri ise Kanun'un 89/3. maddesi kapsamında oluşturulan özel idare ve gözlem kurulu tarafından yapılır. Bu kurulun başkanlığını Cumhuriyet başsavcısı veya görevlendireceği Cumhuriyet savcısı yürütür.

Bu gruba giren hükümlüler bakımından başvuru yolunun ve süresinin nasıl işleyeceği dosyanın durumuna göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Açık cezaevine ayrılma talebi hangi nedenlerle reddedilebilir?

İdare ve gözlem kurulu, hükümlünün açık ceza infaz kurumuna ayrılma koşullarını taşımadığı sonucuna varırsa talebi reddedebilir. Ret kararının gerekçesi somut olaya göre değişebilir.

Örneğin hükümlünün gerekli süre koşullarını taşımaması, iyi hâl değerlendirmesinin olumsuz olması, disiplin cezaları veya kurum kurallarına uyumla ilgili değerlendirmeler, iyileştirme programlarına katılımla ilgili olumsuz tespitler ya da tekrar suç işleme riskine ilişkin değerlendirmeler kararda gerekçe olarak gösterilebilir.

Ancak kurulun yalnızca genel ve soyut ifadeler kullanması yeterli olmayabilir. Kararın, hükümlünün durumuna özgü olgulara ve mevzuata dayanması gerekir.

Gözlem ve Sınıflandırma Merkezleri ile Hükümlülerin Değerlendirilmesine Dair Yönetmelik'e göre kurul kararları gerekçeli yazılır. Kararda başvuru yolu, mercii ve süresi de gösterilir.

İdare ve gözlem kurulu, açık ceza infaz kurumuna ayrılma değerlendirmesinde hükümlünün iyi hâlli olmadığına karar verirse, yapılacak bir sonraki değerlendirme tarihini de kararında belirtmelidir.

Yeniden değerlendirme süresi üç aydan az, bir yıldan fazla olamaz. Ayrıca hükümlü hakkında hazırlanan iyileştirme planı gözden geçirilerek kendisine tebliğ edilir (Yönetmelik m. 17/2).

İdare ve gözlem kurulu kararına itiraz edilebilir mi?

Evet. Açık ceza infaz kurumuna ayrılma talebinin reddine ilişkin idare ve gözlem kurulu kararına karşı infaz hâkimliğine şikâyet yoluna başvurulabilir.

Yönetmeliğin 39. maddesi, idare ve gözlem kurulu kararlarına karşı 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu'nun 5 ve 6. maddelerinde yazılı usul ve esaslar çerçevesinde şikâyet ve itirazda bulunulabileceğini öngörür.

Bu nedenle kurulun ret kararı, hükümlünün başvurabileceği hukuki bir denetim yolundan tamamen bağımsız değildir.

Açık cezaevine ayrılma talebinin reddine karşı nereye başvurulur?

Kurulun ret kararına karşı infaz hâkimliğine şikâyet başvurusu yapılır. 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu'nun 5. maddesine göre başvuru:

• Doğrudan infaz hâkimliğine dilekçe verilerek,
• Cumhuriyet başsavcılığı aracılığıyla,
• Ceza infaz kurumu müdürlüğü aracılığıyla yapılabilir.

Sözlü şikâyet tutanağa bağlanır ve bir örneği başvurana verilir. Ceza infaz kurumu veya Cumhuriyet başsavcılığı aracılığıyla verilen dilekçe, en geç üç gün içinde infaz hâkimliğine gönderilir.

Kimler şikâyette bulunabilir?

Şikâyet başvurusunu hükümlünün kendisi yapabileceği gibi, kendisiyle ilgili olmak kaydıyla eşi, anne ve babası, ayırt etme gücüne sahip çocuğu, kardeşi, müdafii ve kanuni temsilcisi de yapabilir.

İtiraz süresi kaç gündür?

4675 sayılı Kanun'un 5. maddesine göre şikâyet, kararın veya işlemin öğrenildiği tarihten itibaren 15 gün içinde yapılmalıdır. Her hâlde işlemin yapıldığı tarihten itibaren 30 gün geçtikten sonra şikâyet yoluna başvurulamaz.

Bu nedenle ret kararının hükümlüye tebliğ edildiği veya öğrenildiği tarih önemlidir. Sürenin kaçırılması, başvurunun esasa girilmeden reddedilmesine neden olabilir.

Kararın üzerinde başvuru yolu, mercii ve süresinin açıkça gösterilip gösterilmediği de kontrol edilmelidir.

Şikâyet başvurusu kararın uygulanmasını durdurur mu?

İnfaz hâkimliğine şikâyet başvurusu yapılması, kurul kararının uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Bununla birlikte infaz hâkimi, giderilmesi güç veya imkânsız sonuçların doğması ve kararın açıkça hukuka aykırı olması koşullarının birlikte gerçekleşmesi hâlinde kararın ertelenmesine veya durdurulmasına karar verebilir (4675 sayılı Kanun m. 5).

İnfaz hâkimliği ret kararını nasıl inceler?

İnfaz hâkimliği, şikâyeti duruşma yapmadan dosya üzerinden inceler ve bir hafta içinde karar verir. Başvuruda özellikle şu hususlar üzerinde durulabilir:

• Açık cezaevine ayrılma için gerekli yasal koşulların oluşup oluşmadığı,
• Kurul kararının gerekçeli olup olmadığı,
• Değerlendirmenin somut bilgi ve belgelere dayanıp dayanmadığı,
• Hükümlü hakkında dikkate alınan disiplin veya davranış kayıtlarının hukuken geçerli olup olmadığı,
• İlgili mevzuat hükümlerinin doğru uygulanıp uygulanmadığı.

Karar hukuka aykırı bulunursa iptal edilmesi gündeme gelebilir. Bu, her başvuruda hükümlünün doğrudan açık cezaevine alınacağı anlamına gelmez. İdare ve gözlem kurulu, hükümlünün durumunu yeniden değerlendirir.

İnfaz hâkimliğinin kararına karşı da itiraz edilebilir mi?

İnfaz hâkimliğinin şikâyet başvurusu hakkında verdiği karara karşı da kanunda belirtilen usulle itiraz edilebilir.

4675 sayılı Kanun'un 6. maddesine göre, 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlar bakımından itiraz süresi kararın tebliğinden itibaren iki haftadır. İtiraz, infaz hâkimliğinin yargı çevresinde bulunduğu ağır ceza mahkemesine yapılır.

İnfaz hâkiminin onayına tabi kararlar bakımından da iki haftalık itiraz süresi uygulanır. Dolayısıyla özel suç gruplarında olumlu kurul kararının infaz hâkimi tarafından onaylanmaması hâlinde de bu kanun yolu önem kazanır.

Bu aşamada da kararın gerekçesi ve başvuru süresi dikkatle değerlendirilmelidir.

Şikâyet dilekçesinde nelere yer verilmelidir?

Açık cezaevine ayrılma talebinin reddine karşı hazırlanacak dilekçede, yalnızca "karara itiraz ediyorum" denilmesi yeterli olmayabilir. Dilekçede mümkün olduğunca şunlar açıkça belirtilmelidir:

1. İdare ve gözlem kurulunun ret kararının tarih ve sayısı,
2. Kararın hükümlüye tebliğ veya öğrenilme tarihi,
3. Hükümlünün ceza ve infaz durumuna ilişkin bilgiler,
4. Açık cezaevine ayrılma koşullarının neden oluştuğu,
5. Ret kararında hukuka aykırı olduğu düşünülen gerekçeler,
6. İlgili mevzuat hükümleri,
7. Kararın kaldırılması ve yeniden değerlendirme yapılması talebi.

Varsa müddetname, kurul kararı, disiplin kayıtları ve değerlendirme belgeleri gibi başvuruyu destekleyen evrakların da dilekçeye eklenmesi faydalı olabilir.

Örnek şikâyet dilekçesi

Aşağıdaki örnek, açık ceza infaz kurumuna ayrılma talebinin idare ve gözlem kurulu tarafından reddedilmesi hâlinde hazırlanabilecek bir şikâyet dilekçesinin genel çerçevesini gösterir. Köşeli parantezle gösterilen alanlar somut olaya göre doldurulmalı, dilekçe dosyanın özelliklerine göre uyarlanmalıdır.

[HÜKÜMLÜNÜN BULUNDUĞU CEZA İNFAZ KURUMUNUN YARGI ÇEVRESİNDEKİ] İNFAZ HÂKİMLİĞİNE

AÇIKLAMALAR

1. Hükümlü olarak [mahkeme adı, esas ve karar numarası] sayılı ilam ile [ceza türü ve süresi] cezasına mahkûm oldum. Müddetnameye göre açık ceza infaz kurumuna ayrılmam için gereken süre koşulları [tarih] itibarıyla gerçekleşmiştir.

2. Açık ceza infaz kurumuna ayrılma talebimin idare ve gözlem kurulunca [tarih] tarihli ve [sayı] sayılı kararla [kararda belirtilen gerekçe] gerekçesiyle reddedilmesi üzerine bu şikâyet başvurusunu yapıyorum. Karar tarafıma [tebliğ edildiği / öğrendiğim] [gün/ay/yıl] tarihinden itibaren başvurum süresindedir.

3. Ret kararında yer alan gerekçe [genel ve soyut kalmakta, tarafıma özgü somut bir olguya dayanmamaktadır / bu yönüyle dosya içeriğiyle bağdaşmamaktadır]. 5275 sayılı Kanun'un 89. maddesi uyarınca iyi hâl değerlendirmesi, kurum kurallarına uyum, iyileştirme programlarına katılım, disiplin durumu ve toplumla bütünleşmeye hazır olma gibi somut ölçütlere göre yapılmalıdır.

4. Cezaevinde bulunduğum süre boyunca [disiplin cezası almadım / aldığım disiplin cezası kesinleşmemiştir / ...], [eğitim, meslek edindirme, spor, sosyal ve kültürel faaliyetlere katıldım], [çalıştım], [aldığım sertifikalar ve katıldığım programlar ekte sunulmuştur]. Bu hususlar kurul kararında yeterince değerlendirilmemiştir.

5. Gözlem ve Sınıflandırma Merkezleri ile Hükümlülerin Değerlendirilmesine Dair Yönetmelik uyarınca kurul kararlarının gerekçeli olması ve başvuru yolunun, merciinin ve süresinin gösterilmesi gerekir. Somut kararda [bu eksiklikler bulunmaktadır / ilgili tespitler yapılmamıştır].

6. Yukarıda açıklanan nedenlerle ret kararı hukuka aykırıdır.

HUKUKİ NEDENLER

5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 14 ve 89, 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu m. 5 ve 6, Gözlem ve Sınıflandırma Merkezleri ile Hükümlülerin Değerlendirilmesine Dair Yönetmelik m. 17 ve 39, ilgili diğer mevzuat.

DELİLLER

Müddetname, idare ve gözlem kurulu kararı, disiplin kayıtları, katıldığım programlara ve sertifikalara ilişkin belgeler, çalışma kayıtları ve her türlü yasal delil.

SONUÇ VE İSTEM

Yukarıda açıklanan nedenlerle idare ve gözlem kurulunun [tarih] tarihli ve [sayı] sayılı kararının kaldırılmasına ve açık ceza infaz kurumuna ayrılma talebimin yeniden değerlendirilmesi için dosyanın ilgili kurula gönderilmesine karar verilmesini saygılarımla talep ederim.

[Tarih]

[Ad Soyad]
[İmza]

Ekler: Müddetname örneği, kurul kararı örneği, disiplin kayıtları, sertifika ve çalışma belgeleri.

Bu örnek genel bir şablondur. Dilekçeyi somut olaya uyarlamak, özellikle on yıl ve üzeri cezalar, terör, örgüt, kasten öldürme, cinsel dokunulmazlık ve uyuşturucu imal-ticareti gibi özel süreç öngörülen suç gruplarında, bir avukat desteğiyle yapılmalıdır.

Sonuç

Açık ceza infaz kurumuna ayrılma talebinin idare ve gözlem kurulu tarafından reddedilmesi, hükümlünün başvurabileceği hukuki yolların sona erdiği anlamına gelmez.

Ret kararına karşı, kararın öğrenilmesinden itibaren 15 gün ve her hâlde işlem tarihinden itibaren 30 gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet başvurusu yapılabilir. İnfaz hâkimliğinin kararına karşı da tebliğden itibaren iki hafta içinde ağır ceza mahkemesine itiraz yolu açıktır.

Başvurunun etkili olabilmesi için hükümlünün açık cezaevine ayrılma koşullarını taşıdığı somutlaştırılmalı ve kurul kararındaki hukuka aykırılıklar açıklanmalıdır.

Her olayda hükümlünün suç türü, ceza miktarı, infaz süresi, disiplin durumu ve kurul kararının gerekçesi birlikte değerlendirilmelidir. Bu nedenle başvuru süresi kaçırılmadan kararın ve infaz dosyasının incelenmesi önem taşır.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır, hukuki görüş değildir. Somut olayda mevzuat ve dosya birlikte değerlendirilmelidir.